Powiatowo - Miejska Biblioteka Publiczna w Żurominie

Mieszkali obok nas. Pracowali, chodzili do szkoły, chowali się przed deszczem, uśmiechali się. Żydzi. Żurominianie nie powinni o nich zapominać. Dziś artykuł ze szkolnej gazetki uczennicy wówczas trzeciej klasy gimnazjum. Zilustruję go mapką czy też szkicem,, który ma taką historię:

 Kilka lat temu Burmistrza naszego miasta odwiedziła grupa amerykańskich żydów. Jeden z nich pokazał Burmistrzowi zmiętą kartkę z planem miasta.- To jest Żuromin - powiedział - plan ten narysował mi ojciec. Mój ojciec tu mieszkał.

Żydzi pojawili się w Polsce już w XI-XII wieku. Zajmowali się przede wszystkim handlem i obrotem pieniężnym. Szlachta polska uważała, że są to zajęcia jej nie godne. Żydzi szybko osiągnęli spore wpływy i stali się zamożni. Później wyznawcy judaizmu osiedlali się wna terenie całej Rzeczpospolitej, a szczególnie upodobali sobie małe miasteczka, właśnie takie jak Żuromin. Przed II wojną światową Żydzi stanowili połowę mieszkańców naszego miasta. Wrośli w nasze otoczenie i wydawało się, że będą w nim na trwałe.

GDZIE?

Ludność żydowska skupiała się w centrum naszego miasta. Najwięcej żydowskich domów znajdowało się przy dzisiejszym placu Piłsudskiego.

-Domy mieli zazwyczaj parterowe, wewnątrz jakieś aleje. W podwórkach oficyny – wspomina pan Zweigert.

- Pamiętam te ich domy, były bardzo charakterystyczne - opowiada pani Budzich-Sumirska.

Do Żydów należał też największy dom w mieście, większość żurominian pamięta jeszcze zburzone kilka lat temu przedszkole przy placu Wolności. Z balkonu tego budynku rozpościerał się widok na okoliczne wioski. Posesję tę zamieszkiwała żydowska rodzina pp. Gedaka i Szloma Frajdenbergowie. Gdzieś w okolicach tego domu znajdowały się też żydowskie łaźnie.

 CO?

Dzwoni Żyd do swojego przyjaciela:
- Mosze, ile to jest 2×2?
Mosze zamyślił się i pyta:
- A kupujesz czy sprzedajesz?

Żydzi zajmowali się przeważnie handlem. Wynikało to pierwotnie z ograniczonych praw do kupna i uprawy ziemi. Aby żyć, utrzymać siebie i rodzinę ludzie ci zakładali gospody oraz różnego rodzaju sklepy. Przed wojną jedynym polskim sklepem była piekarnia Wetmańskich, reszta sklepów należała do Żydów. Sprzedawali oni materiały budowlane - drewno, produkty spożywcze, sprowadzali skóry, z których Polacy robili buty, mieli restauracje. Podczas targów, które odbywały się w poniedziałki i piątki handlowali wraz z Polakami. Kupowali zboże, jaja, kaczki.

Nawet pierwszy żuromiński autobus należał do Żyda. Człowiek ten nosił dźwięczne nazwisko Hamburger.

JAK?

Wyróżniali się spośród Polaków przede wszystkim religią (judaizm). Piątkowym zachodem słońca zaczynało się ich święto zwane szabatem. Wtedy to gromadnie zbierano się w bóżnicach (żydowskie kościoły), gdzie godzinami odprawiano obrzędy.

Na terenie Żuromina znajdowały się dwa żydowskie kościoły. Na placu Wolności (w miejscu, gdzie dzisiaj znajduje się restauracja Eden) oraz na ulicy Lidzbarskiej (na miejscu, gdzie do niedawna była siedziba telekomunikacji).

Podczas szabatu nie mogli także sobie gotować, wszystko jedli na sucho lub w przyrządzaniu potraw pomagały im kobiety innych wyznań - w Żurominie były to katoliczki.

Religia zakazywała Żydom spożywania wieprzowiny. Było to dla nich mięso nieczyste. Mięso, które można było spożywać musiało pochodzić od zwierząt, które miały rogi i kopyta. Podobny zwyczaj istnieje w islamie czy hinduizmie.

Ciekawe obrządki odprawiali także na cześć zmarłych. Były to tzw. kucki.

- Pod domem zbijali taki szajerek z desek. Tylko Żydzi mogli tam wchodzić. Modlili się tam całymi godzinami, tylko im talerze z jedzeniem podawano. Tam nie można było nam wchodzić – opowiada p. Halina Machulska.

ZDROWIE I HIGIENA

Ludzie mieszkający w okolicach Żuromina byli szczególnie narażeni na reumatyzm, ponieważ Żuromin leży na terenach podmokłych, bagnistych.

Pani Budzich-Sumirska z uśmiechem wspomina żydowską metodę na te schorzenie.

-Pewnego razu, kiedy byłam w ogródku, słyszę takie ,,haś!”, ,,haś”. Skierowałam się w stronę hałasu i dostrzegłam Żyda w samej bieliźnie, który kładł się na pokrzywy. Takie mieli sposoby.

Wierzyli także w lecznicze działanie cebuli.

- Oni bardzo dużo cebuli jedli - opowiada p. Leśniewska

Podobno szczególnie opiekowali się osobami chorymi i kalekimi, jednak nie pokazywali się z nimi publicznie.

- Byli bardzo skryci w takich sprawach – opowiada p. Andrzej Rutowski.

RELACJE

PAMIĘTAJMY!

Agata Grzywińska, Monitor